De geschiedenis van Steenvoorde: meer dan duizend jaar geschiedenis in Frans-Vlaanderen
In het hart van Frans-Vlaanderen heeft Steenvoorde een rijke geschiedenis van meer dan duizend jaar. De gemeente, ontstaan rond een ‘stenen doorwaadbare plaats’ waaraan ze haar naam ontleent, heeft zich ontwikkeld dankzij de handel, de ambachten en de landbouw, op het kruispunt van de grote Vlaamse verkeerswegen.
Van de middeleeuwen tot de Franse Revolutie, via de beeldenstorm van 1566, de godsdienstoorlogen en de twee wereldoorlogen: Steenvoorde heeft de belangrijkste mijlpalen in de geschiedenis van Vlaanderen doorgemaakt. Van middeleeuwse leenheren tot Vlaamse molens, van het Treintje van Vlaanderen tot de opkomst van de agrovoedingsindustrie: elk tijdperk heeft zijn stempel op het gebied gedrukt.
Ook vandaag nog getuigen het erfgoed, de monumenten, de reuzenoptochten en de Vlaamse tradities van deze uitzonderlijke geschiedenis. Ontdek de belangrijke mijlpalen die de identiteit van Steenvoorde door de eeuwen heen hebben gevormd.
Oude plattegrond van Steenvoorde uit de „Flandria Illustrata“ van Antonius Sanderus (1641). Deze gravure is een van de oudste bekende afbeeldingen van Steenvoorde en biedt een waardevolle getuigenis van de stadsindeling in de 17e eeuw.
Deze vogelvluchtweergave van Steenvoorde, gemaakt in 1641 en gepubliceerd in de beroemde Flandria Illustrata van Antonius Sanderus, vormt een van de meest waardevolle getuigenissen van de gemeente in de 17e eeuw. Ze biedt een gedetailleerde weergave van het stadje, de stedenbouwkundige indeling en de landelijke omgeving in het hart van Frans-Vlaanderen.
In het midden van de gravure is de Grote Markt te zien, waarrond de belangrijkste straten van Steenvoorde zijn aangelegd. Ook zijn de meest opmerkelijke gebouwen uit die tijd te herkennen, met name de parochiekerk, het door grachten omgeven kasteel, het hospice, het klooster en een molen, het symbolische kenmerk van het Vlaamse landschap. De landbouwgronden, zorgvuldig verdeeld in percelen rondom de stad, illustreren het belang van de landbouw voor de economie van Binnen-Vlaanderen in de 17e eeuw.
11e-12e eeuw - De oorsprong van Steenvoorde
De naam Steenvoorde komt in middeleeuwse bronnen voor in verschillende vormen, waaronder Steinforth, Stenfort, Stanfort en Estanfort. De naam is van Vlaamse oorsprong en betekent doorgaans ‘stenen doorwaadplaats’, afgeleid van ‘steen’ en ‘voorde’ (‘doorwaadplaats’), verwijzend naar de met stenen geplaveide oversteekplaats waarmee de Ey Becque kon worden overgestoken. De plaats ligt aan een oude verkeersas die Boulogne-sur-Mer met Cassel en vervolgens met Bavay verbond, en profiteerde al vroeg van een gunstige ligging voor handelsverkeer en reizen door Vlaanderen. De aanwezigheid van deze doorwaadbare plaats droeg bij aan de ontwikkeling ervan en aan de integratie in de economische netwerken van de regio. Steenvoorde behoorde destijds tot het graafschap Vlaanderen, een van de meest welvarende vorstendommen van West-Europa in de middeleeuwen.
Een van de oudst bekende leenheren van de plaats is Frumold de Steinfort, in de bronnen soms aangeduid met de Latijnse vorm Frumoldus en in de lokale overlevering bekend onder de naam Fromulus. Hij wordt aan het begin van de 12e eeuw vermeld en is een van de eerste personen die met zekerheid in verband worden gebracht met de leenheerlijke geschiedenis van Steenvoorde. Enkele jaren later duikt Guido van Steenvoorde op in de kronieken over de crisis die volgde op de moord op graaf Karel de Goede in 1127. Hij was betrokken bij het complot dat aan de basis lag van deze moord, werd gearresteerd tijdens de daaropvolgende onderdrukking en nog hetzelfde jaar geëxecuteerd. Deze eerste vermeldingen getuigen van de lange bewoningsgeschiedenis van de locatie en van de vroege integratie van Steenvoorde in de politieke en feodale netwerken van het middeleeuwse Vlaanderen.
Middeleeuwen – Een land van handel en ambacht
In de middeleeuwen was de lokale economie voornamelijk gebaseerd op landbouw en textiel. Net als veel andere Vlaamse steden droeg Steenvoorde bij aan de bloei van de lakenindustrie, die de rijkdom van de regio vormde. Met name een stof genaamd „esteinfort“ werd geproduceerd en verhandeld onder de naam van de gemeente. Markten, jaarmarkten en de handel met naburige steden bevorderden de economische ontwikkeling van het gebied. Rondom het dorpscentrum ontstonden geleidelijk aan boerderijen, ambachtelijke werkplaatsen en activiteiten die verband hielden met de verwerking van landbouwproducten.
1214 – Steenvoorde tijdens de veldtocht van Filips Augustus
Aan het begin van het jaar 1214, tijdens de veldtocht van Filips Augustus tegen Ferrand van Portugal, graaf van Vlaanderen, werd Steenvoorde ingenomen door prins Lodewijk, de latere Lodewijk VIII. Deze vermelding getuigt van het belang van het dorp aan het begin van de 13e eeuw. De ligging aan een verkeersas tussen Artesië en het hart van het graafschap Vlaanderen verleende Steenvoorde een strategisch belang.
1404 - De stichting van het klooster Notre-Dame-des-Sept-Fontaines
De geschiedenis van de Zeven Bronnen gaat terug tot het begin van de 15e eeuw. In 1404 stichtte Mathieu de Licques, heer van Steenvoorde, het ziekenhuis van Onze-Lieve-Vrouw van de Zeven Bronnen en vertrouwde het toe aan een gemeenschap van augustijnse nonnen. De instelling biedt onderdak aan zieken, pelgrims en behoeftigen. De naam verwijst volgens de lokale overlevering naar de aanwezigheid van bronnen of putten op het landgoed.
Na een brand werden het klooster en het ziekenhuis in 1434 herbouwd met de steun van Filips de Goede, hertog van Bourgondië.
In de 18e eeuw vond een nieuwe verbouwingscampagne plaats, zoals blijkt uit de jaartallen 1734 en 1736 die op de gebouwen van het voormalige hospice zijn gegraveerd.
Meer dan zes eeuwen lang bleef de locatie een plek van opvang, zorg en solidariteit. Het werd eerst een hospice en later een bejaardentehuis en begeleidde verschillende generaties inwoners van Steenvoorde en omgeving.
Onder de nonnen die in het klooster van Les Sept-Fontaines verbleven, bevond zich een persoonlijkheid met een illustere achtergrond: de zus van de beroemde zeerover Jean Bart uit Duinkerke trad daar op 21-jarige leeftijd toe tot de orde van de reguliere kanunnikessen van Sint-Augustinus, onder het prioraat van Marie-Anne De Carnin.
In de jaren 1960 werd het voormalige hospice geleidelijk vervangen door een modern bejaardentehuis, dat begin jaren 1970 in gebruik werd genomen. Nadat de bewoners waren overgebracht naar een nieuwe instelling, werd dit gebouw op zijn beurt in 2023 gesloopt.
In 2025 krijgt de locatie Les Sept-Fontaines weer een centrale plaats in het gemeenschapsleven met de opening van een nieuwe hal voor markten, evenementen en ontmoetingen tussen de inwoners.
Luchtfoto van Steenvoorde rond 1954-1955. De Sint-Pieterskerk, herbouwd na de Tweede Wereldoorlog, torent uit boven het centrum van de gemeente. De nog open ruimtes tussen de Grote Markt, de Carnotstraat en de Poperinghestraat herinneren waarschijnlijk aan de verwoestingen als gevolg van de bombardementen. Dit gebied komt ook overeen met de voormalige, met stenen geplaveide doorgang waarmee de Ey Becque kon worden overgestoken, wat aan de basis lag van de ontwikkeling van Steenvoorde. Rechtsboven zijn het Hospice des Sept-Fontaines en het stadhuis te zien.
16e-17e eeuw - De renaissance en de moderne tijd
Deze periode markeert een belangrijke ommekeer in de geschiedenis van Steenvoorde. De gemeente kent een grote culturele uitstraling dankzij de retoriekverenigingen, maar wordt ook diep getekend door de godsdienstoorlogen, de beeldenstorm en de conflicten tussen Frankrijk, Spanje en de Verenigde Provinciën. Ondanks deze beproevingen behoudt Steenvoorde een belangrijke rol in het hart van Vlaanderen en wordt het in 1678 definitief bij het koninkrijk Frankrijk gevoegd.
1518 - De retoriekkamer en het culturele leven van Steenvoorde
Op 6 november 1518 reikt de soevereine kamer De Fonteine van Gent een erkenningsakte uit aan de retoriekkamer van Steenvoorde, met als Vlaams motto „Ontsluyters van Vreughden” (Verspreiders van vreugde). Deze literaire en theatrale genootschappen, de rederijkerskamers, brachten destijds het culturele leven in de steden van de voormalige Nederlanden tot bloei door het organiseren van poëziewedstrijden en toneelvoorstellingen. De kamer van Steenvoorde speelde een actieve rol in deze beweging: ze nam deel aan de wedstrijden in Nieuwpoort in 1520 en 1540, organiseerde in 1531 een wedstrijd in Steenvoorde zelf en nam in 1560 deel aan de wedstrijd in Diksmuide, wat getuigt van de culturele dynamiek van de stad gedurende de hele 16e eeuw.
1553-1678 - Van de verwoesting van Steenvoorde tot de aansluiting bij Frankrijk
De 16e en 17e eeuw vormden een bijzonder woelige periode voor Steenvoorde. In 1553, tijdens de oorlogen tussen het Koninkrijk Frankrijk en keizer Karel V, werd het dorp in brand gestoken en verwoest door de keizerlijke troepen. Deze verwoesting liet een blijvende indruk na op de plaatselijke geschiedenis en luidde een lange periode van wederopbouw in.
Op 10 augustus 1566 werd het Sint-Laurentiusklooster de eerste gebedsplaats die werd getroffen door de Beeldenstorm. Na een protestantse hagenpreek werden beelden, religieuze voorwerpen en liturgische objecten vernield. Dit markeerde het begin van een beweging die zich snel over de Spaanse Nederlanden verspreidde en het begin vormde van de Opstand tegen het Spaanse gezag. Een gedenksteen, ingehuldigd in 2016 ter gelegenheid van de 450e verjaardag van deze gebeurtenis, herinnert vandaag aan dit belangrijke moment in de Europese geschiedenis.
In 1567 richtte de hertog van Alva de Raad van Beroerten op om de verantwoordelijken voor de Beeldenstorm te vervolgen. In Steenvoorde werden zestien inwoners bij verstek veroordeeld tot verbanning en verbeurdverklaring van hun bezittingen, wat de hardheid van de Spaanse repressie illustreert.
In de daaropvolgende decennia ondervond Steenvoorde de gevolgen van de oorlogen tussen Spanje, Frankrijk en de Verenigde Provinciën. Ondanks de verwoestingen en economische moeilijkheden wist de gemeente zich geleidelijk te herstellen. Na de Vrede van Nijmegen (1678) werd Steenvoorde definitief bij het Koninkrijk Frankrijk gevoegd.
1621 – De alliantie tussen de huizen La Viefville en Mérode
In juli 1621 trad Eustache-Pantaléon de La Viefville, baron en heer van Steenvoorde, in de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Kapellekerk te Brussel in het huwelijk met Claudine de Mérode. Deze verbintenis tussen de huizen La Viefville en Mérode maakte deel uit van het netwerk van familiebanden dat de voornaamste adellijke families van de voormalige Nederlanden met elkaar verbond. Ter gelegenheid van dit huwelijk werden de wapens van beide families samengebracht in een alliantieblazoen als symbool van hun vereniging. Onder het bestuur van Eustache-Pantaléon zette de heerlijkheid haar wederopbouw voort na de oorlogen van de zestiende eeuw. De wapens van het huis La Viefville, verbonden met die van Claudine de Mérode, getuigen vandaag nog steeds van het prestige en de invloed van beide geslachten in de geschiedenis van Steenvoorde.
1711 – Steenvoorde wordt een markiezaat
In 1711 werd de heerlijkheid Steenvoorde bij brievenoctrooi van Lodewijk XIV verheven tot markiezaat ten gunste van François-Joseph-Germain de La Viefville, als erkenning van de oude afkomst van zijn huis en van de diensten die zijn familie had bewezen aan de vorsten van de Spaanse Nederlanden en later aan het koninkrijk Frankrijk. Het nieuwe markiezaat omvatte de heerlijkheden Steenvoorde, Oudenhove en Ochtezeele, waarmee de positie van de familie La Viefville binnen de vooraanstaande Vlaamse adel werd bevestigd. Deze verheffing betekende het hoogtepunt van hun invloed op Steenvoorde, dat zij bestuurden tot aan de Franse Revolutie.
1791-1794 - De Franse Revolutie in Steenvoorde
De Franse Revolutie veroorzaakte diepe verdeeldheid onder de lokale bevolking. In 1791, toen in de gemeente een door de jakobijnen geïnspireerde ‘Club des amis du bien public’ werd opgericht, weigerde de pastoor van de parochie de burgerlijke grondwet voor de geestelijkheid te aanvaarden en bleef hij trouw aan de bisschop van Ieper. Drie jaar later, op 23 april 1794, wordt markies Louis-Auguste de La Viefville, de laatste heer van Steenvoorde, samen met zijn dochter en zijn wasvrouw in Arras onthoofd in de beruchte zaak van de ‘royalistische papegaai’. Deze gebeurtenis blijft een van de symbolen van de excessen van de Revolutionaire Terreur in het Noorden
Luchtfoto van Steenvoorde, gemaakt in het begin van de jaren 1960. De foto toont de Rue Carnot die naar de Sint-Pieterskerk in het hart van het dorp leidt. Dit document illustreert de indeling van het dorpscentrum vóór de grote stedenbouwkundige veranderingen in de tweede helft van de 20e eeuw.
Het historisch erfgoed van Steenvoorde
Door de eeuwen heen heeft Steenvoorde een architecturaal en cultureel erfgoed opgebouwd dat getuigt van zijn geschiedenis. De kerk, de molens, de spoorlijn en de economische activiteiten illustreren de ontwikkeling van de gemeente, van het middeleeuwse Vlaanderen tot aan de hedendaagse tijd. Ook vandaag de dag dragen deze symbolische plekken bij aan de identiteit en de aantrekkingskracht van Steenvoorde.
De Sint-Pieterskerk, getuige van de welvaart uit het verleden
De Sint-Pieterskerk werd gebouwd op de plaats van een ouder bedehuis waarvan de oorsprong waarschijnlijk teruggaat tot de 11e en 12e eeuw, zoals blijkt uit enkele zandstenen blokken die nog zichtbaar zijn in de funderingen. Tussen de 15e en het begin van de 16e eeuw werd zij herbouwd en uitgebreid in gotische stijl, als weerspiegeling van de vroegere welvaart van Steenvoorde.
Op 15 augustus 1566 werd de kerk geplunderd tijdens de Beeldenstorm. Na de brand van 1583, midden in de Tachtigjarige Oorlog, werd een eerste restauratiecampagne opgestart. De werkzaamheden, gedeeltelijk gefinancierd door een belasting op bier en wijn, werden voltooid in 1600. Deze datum, die nog steeds zichtbaar is op de geveltop van de linkerzijbeuk, herinnert aan deze eerste restauratie. Tijdens de Frans-Spaanse Oorlog liep de kerk in 1644 opnieuw zware schade op. De wederopbouw werd uiteindelijk voltooid in 1664. De zwartmarmeren doopvont uit 1658 getuigt van deze periode van heropleving.
Na zware stormschade in 1809 werd de kerk aan het einde van de 19e eeuw gerestaureerd. In 1891 werd een nieuwe spits gebouwd. Tijdens de bombardementen van mei 1940 werd de kerk zwaar beschadigd. Na de Tweede Wereldoorlog werd zij gerestaureerd en in 1950 opnieuw voor de eredienst geopend.
Vandaag is de Sint-Pieterskerk het belangrijkste monument van Steenvoorde. Haar klokkentoren, 92 meter hoog en bekroond met de spits uit 1891, domineert het landschap van Frans-Vlaanderen, is van kilometers ver zichtbaar en blijft een van de opvallendste herkenningspunten van de streek. De kerk neemt een centrale plaats in binnen het erfgoed en de identiteit van de gemeente.
De molens en de Vlaamse plattelandseconomie
Eeuwenlang was de economie van Steenvoorde voornamelijk gebaseerd op de landbouw. De molens speelden een essentiële rol bij de verwerking van het graan dat op het omliggende platteland werd geproduceerd. De Noordmeulen, waarvan al in de 16e eeuw sprake is, draagt gedurende meerdere generaties bij aan de landbouwdynamiek van Binnen-Vlaanderen. De Drievenmeulen daarentegen wordt in 1776 in Somain gebouwd als oliemolen, waarna hij in 1901 wordt gedemonteerd en opnieuw opgebouwd in Steenvoorde, waar hij wordt omgebouwd tot korenmolen. In de 20e eeuw leidde de industrialisatie tot een geleidelijke achteruitgang van de traditionele meelindustrie. De Noordmeulen stopte in 1954 met haar commerciële activiteiten, terwijl de Drievenmeulen geleidelijk werd omgevormd tot een erfgoedlocatie. Deze twee molens, die vandaag de dag bewaard zijn gebleven, blijven belangrijke symbolen van het landelijke erfgoed van Steenvoorde.
1806 – Oprichting van de muziekvereniging van Steenvoorde
De muziekvereniging van Steenvoorde werd in 1806 opgericht door voormalige militaire muzikanten, aan het begin van het Eerste Franse Keizerrijk. In 1820 werd zij de Muziek van de Nationale Garde, waarmee haar officiële organisatie een aanvang nam.
1860 – Oprichting van de Spaarbank
Op 6 juli 1860 machtigde een keizerlijk decreet van Napoleon III de oprichting van de Spaarbank van Steenvoorde. Dit besluit maakte deel uit van de ontwikkeling van de spaarbanken onder het Tweede Franse Keizerrijk en getuigt van het bestuurlijke en economische belang van de gemeente in de negentiende eeuw.
1894-1954 - De komst van de spoorweg
Het voormalige station van Steenvoorde, eindstation van de „Petit Train des Flandres“. Het station werd in 1894 samen met de lijn Hazebrouck–Hondschoote in gebruik genomen en droeg bijna zestig jaar lang bij aan de economische ontwikkeling van de gemeente door het vervoer van de inwoners en het transport van landbouwproducten te vergemakkelijken, totdat de lijn in 1954 werd gesloten.
In 1894 werd Steenvoorde aangesloten op de lokale spoorlijn Hazebrouck–Hondschoote, waarvan de aanleg in 1891 door de Algemene Raad van het departement Nord was goedgekeurd om de landelijke gemeenten van Vlaanderen beter bereikbaar te maken. Deze nieuwe verbinding versterkte de rol van Steenvoorde als centrum van Binnen-Vlaanderen, doordat het de verbindingen met de markten, de stations van het nationale spoorwegnet en de naburige gemeenten vergemakkelijkte. Deze metrische spoorlijn, geëxploiteerd door de Compagnie des chemins de fer des Flandres en bijgenaamd de „Petit Train des Flandres“, vergemakkelijkt het vervoer van de inwoners en het transport van landbouwproducten, met name graan, hop en suikerbieten, en draagt zo bij aan de economische ontwikkeling van de gemeente. Na de Tweede Wereldoorlog leidde de opkomst van de auto en het wegvervoer tot het verval van de spoorlijn. Omdat de lijn niet langer rendabel was, werd ze in 1954 definitief gesloten. Het voormalige station, gelegen aan het Jean-Marie-Ryckewaertplein, getuigt vandaag de dag nog steeds van dit spoorwegtijdperk.
19e-20e eeuw - De economische ontwikkeling
Jaarmarkten, landbouw en economische bloei
Vanaf de 19e eeuw maakte Steenvoorde een belangrijke moderniseringsfase door. Deze periode sloot aan bij een oude traditie van jaarmarkten en markten in Steenvoorde. In 1671 verleende koning Karel II van Spanje aan de heerlijkheid van Steenvoorde het recht om twee vrije jaarmarkten te houden, in mei en oktober. In de 19e eeuw werden de veemarkten, die van april tot november in de eerste week van elke maand werden gehouden, belangrijke ontmoetingsplaatsen voor veehouders, handelaren en inwoners van de naburige gemeenten.
Op 4 juli 1891 richten de gemeenten en de belangrijkste landbouwers van het kanton, op initiatief van Alphonse Outters, de toenmalige burgemeester van Steenvoorde, de landbouwvereniging ‘Comice agricole’ op. Het doel ervan is de belangen van de plattelandsbevolking te behartigen, de verbetering van de landbouwpraktijken te stimuleren en wedstrijden, veetentoonstellingen en markten te organiseren.
De Comice speelt met name een belangrijke rol bij de organisatie van de landbouwbeurs in mei, de opvolger van de vroegere veemarkten. In de loop der tijd is dit evenement uitgegroeid tot een van de hoogtepunten van het leven in Steenvoorde. Het wordt vandaag de dag voortgezet onder de naam Mei-Feest, een van de meest karakteristieke evenementen van de gemeente, waarmee de landbouw-, handels- en feesttraditie van Steenvoorde in ere wordt gehouden.
Brouwerijen, hopverwerking, schoenenateliers en bedrijven voor landbouwverwerking dragen bij aan het creëren van werkgelegenheid en de lokale economische bloei. De landbouwproducten, met name granen, hop, suikerbieten en veeteelt, voorzien de markten en ambachtelijke activiteiten van grondstoffen. De schoenenindustrie heeft een bijzonder stempel gedrukt op de geschiedenis van Steenvoorde, tot de sluiting van de laatste lokale fabriek in 1964.
In de loop van de 20e eeuw ontstonden er in Steenvoorde nieuwe industriële activiteiten. De lokale zuivelfabriek, die in 1911 werd opgericht onder de naam „Les Fermiers Réunis des Flandres“, groeide uit tot een belangrijke speler in de zuivelverwerking en is vandaag de dag nog steeds actief als onderdeel van de Danone-groep. Sinds 1978 is de gemeente ook verbonden met medisch onderzoek en biologische diagnostiek. Als opvolger van de activiteiten van het Institut Pasteur in Lille en sinds 1999 onderdeel van Bio-Rad, draagt de vestiging in Steenvoorde bij aan de wetenschappelijke en economische uitstraling van de regio.
De Grote Markt van Steenvoorde op een marktdag, aan het begin van de 20e eeuw. Deze oude ansichtkaart illustreert de levendige handelsactiviteit die van Steenvoorde een belangrijk marktstadje in Frans-Vlaanderen maakte. Boeren, ambachtslieden, handelaars en inwoners kwamen er wekelijks samen rond de kraampjes en karren vol lokale producten, waardoor de markt een essentiële plek van uitwisseling en gezelligheid was. Deze scène, een waar getuigenis van het erfgoed van Steenvoorde, weerspiegelt het dagelijkse leven en de economische dynamiek van de gemeente vóór de opkomst van het moderne vervoer.
1901-1903 – De zaak Alphonse Outters
Aan het begin van de 20e eeuw werd Steenvoorde geteisterd door een van de grootste politiek-financiële schandalen uit haar geschiedenis. Het schandaal, veroorzaakt door burgemeester Alphonse Outters, kreeg nationale weerklank en heeft een blijvende indruk achtergelaten in het lokale collectieve geheugen.
Alphonse Outters, sinds 1884 burgemeester van Steenvoorde, notaris en voormalig parlementslid, verbergt al jaren frauduleus beheer: door met behulp van vervalsingen geld uit het vermogen van zijn cliënten te onttrekken om te speculeren op de beurs van Parijs, bouwt hij een schuld op van meer dan twee miljoen goudfrank. Op 7 juli 1901 verdwijnt hij. In de registers van de burgerlijke stand schrapt zijn plaatsvervanger Charles Mortier de vijf woorden die ongeldig zijn geworden – „Auguste, Henri, Alphonse Outters, burgemeester“ – en ondertekent hij in zijn plaats. In 1903 wordt hij bij verstek veroordeeld tot levenslange dwangarbeid; hij vlucht naar Florence en keert nooit meer terug naar Steenvoorde.
1914–1945 – De twee wereldoorlogen
De twee wereldoorlogen hebben diepe sporen achtergelaten in Steenvoorde en bij de bevolking. Hoewel de gemeente ver van de belangrijkste slagvelden lag, nam ze deel aan de oorlogsinspanning, kreeg ze te maken met bombardementen, de Duitse bezetting en de gevechten tijdens de Bevrijding. Vandaag de dag getuigen verschillende monumenten en herdenkingsplaatsen nog steeds van deze geschiedenis.
1913 – Het oorlogsmonument van Steenvoorde
Gelegen aan de voet van de Sint-Pieterskerk werd het oorlogsmonument van Steenvoorde in 1913 ingehuldigd. Het stelt een vaandeldragende officier van de Garde mobile voor, in de volksmond een "moblot" genoemd. Het houdt de herinnering levend aan de kinderen van Steenvoorde die voor Frankrijk zijn gesneuveld, vanaf de veldtochten van het Tweede Keizerrijk tot aan de twee wereldoorlogen. Door zijn ligging in het hart van het dorp is het een van de belangrijkste herdenkingsplaatsen van de gemeente en getuigt het van de gehechtheid van haar inwoners aan de plicht om te blijven herdenken.
1914–1918 – De Eerste Wereldoorlog
Steenvoorde, gelegen achter het front in Vlaanderen, vervulde tijdens de Eerste Wereldoorlog een ondersteunende rol. De gemeente huisvestte een etappecommando dat belast was met de organisatie van de stationering van de troepen en de militaire medische diensten. Ze bleef echter niet gespaard van het conflict en werd gebombardeerd door de Duitse artillerie. Als getuigen van deze periode herinneren de zeven graven van Britse soldaten op de gemeentelijke begraafplaats vandaag de dag aan de impact van de Grote Oorlog op het gebied.
1939–1945 – De Tweede Wereldoorlog en de Bevrijding
De Tweede Wereldoorlog vormt een nieuwe beproeving voor de bevolking. Net als de rest van het land wordt Steenvoorde vier jaar lang door de Duitsers bezet.
In mei 1940, tijdens het Duitse offensief, werd Steenvoorde meerdere malen gebombardeerd, wat leidde tot grote verwoestingen in het centrum van de gemeente. Verschillende gebouwen raakten beschadigd of werden verwoest.
Op 4 september 1944 vallen bij een schietpartij in de plaats Boerenhol vijf doden (drie Belgen en twee inwoners van Steenvoorde) en zijn er meerdere gewonden. Drie inwoners van Steenvoorde werden vervolgens naar het openbare plein gebracht om daar te worden gefusilleerd. Volgens een getuigenis uit 1945 overwogen de Duitse autoriteiten ook om honderd gijzelaars te nemen en de stad in brand te steken.
Dankzij de tussenkomst van burgemeester Félix Delobeau, bijgestaan door Jules Charleis en Jean Camerlynck, konden de veroordeelden worden vrijgelaten en werden de geplande vergeldingsmaatregelen afgeblazen.
De drie mannen ontvingen de Medaille voor Moed en Toewijding bij decreet van 12 augustus 1945.
Op 6 september 1944 werd de gemeente bevrijd door soldaten van de 1e Poolse Pantserdivisie onder leiding van generaal Stanisław Maczek. Na de gevechten in Normandië trokken de Poolse troepen door Steenvoorde terwijl ze het Duitse leger achtervolgden richting België.
Deze bevrijding blijft een van de meest markante gebeurtenissen in de hedendaagse geschiedenis van de gemeente en wordt ook vandaag de dag nog op grote schaal herdacht. Als blijk van de dankbaarheid van Steenvoorde jegens de Poolse soldaten zijn er duurzame banden met Polen gesmeed, wat in 2017 heeft geleid tot de ondertekening van een jumelage met de stad Zbąszyń. Deze jumelage vindt haar oorsprong in de gedeelde geschiedenis van beide gemeenten en in de wens om de herinnering aan de rol die de 1e Poolse Pantserdivisie speelde bij de bevrijding van Steenvoorde in 1944 levend te houden.
1945–2000 – Steenvoorde in de tweede helft van de 20e eeuw
Na de bevrijding in 1944 brak voor Steenvoorde een periode van modernisering en ontwikkeling aan. De landbouw werd gemechaniseerd, de economische activiteiten evolueerden en er ontstonden nieuwe openbare voorzieningen. Het verenigingsleven beleeft een grote bloei met de ontwikkeling van de in 1941 opgerichte Association Sportive de Steenvoorde, de Tennis Club en, begin jaren zeventig, de AJL Judo. In 1968 huldigt Valéry Giscard d’Estaing het Maison des Jeunes in, symbool van de dynamiek van de jeugd van Steenvoorde.
In 1965 wordt de gemeente uitgeroepen tot „Hoopsteden”, wat een nieuwe impuls geeft aan het Hopfeest. Van de jaren zestig tot de jaren tachtig ontwikkelt dit evenement zich tot een van de belangrijkste evenementen in Vlaanderen. Optochten, reuzen, een rommelmarkt, animatie en variétévoorstellingen trekken elk jaar een groot publiek. De komst van talrijke populaire artiesten uit de Franse chansonwereld droeg bij aan de bekendheid van het evenement en aan de uitstraling van Steenvoorde. Deze periode heeft een diepe stempel gedrukt op de hedendaagse geschiedenis van de gemeente en getuigt van de dynamiek van het verenigings-, sport- en cultuurevenementenleven.
Een bloeiende hopkwekerij, symbool van het agrarische en brouwerij-erfgoed.
Bekende personen die Steenvoorde op de kaart zetten
In de 21e eeuw dragen verschillende prominenten ertoe bij dat Steenvoorde tot ver buiten Binn-Vlaanderen bekendheid geniet. Wielrenner Cédric Vasseur behoort tot de meest iconische sporters van de gemeente. Hij was prof van 1993 tot 2007 en won twee etappes van de Tour de France, in 1997 en vervolgens in 2007. Zijn grootste prestatie leverde hij tijdens de Tour de France van 1997, toen hij in La Châtre won na een lange solo-ontsnapping en de gele trui veroverde, die hij vijf dagen lang behield. Iris Mittenaere, die in Steenvoorde is opgegroeid en daar een deel van haar schooltijd heeft doorgebracht, werd op haar beurt Miss France 2016 en vervolgens Miss Universe 2016, waardoor de gemeente internationale bekendheid verwierf. Door hun respectievelijke loopbanen dragen deze prominenten bij aan de uitstraling van Steenvoorde in Frankrijk en in het buitenland.
2023 – Herontdekking van de grafsteen van Zuster Anne
Soms duiken sporen uit het verleden opnieuw op en werpen ze een nieuw licht op de geschiedenis van onze stad, terwijl men dacht dat deze getuigenissen voorgoed verdwenen waren.
Tijdens de laatste afbraak van de voormalige residentie Les Sept Fontaines in 2023 kwam een uitzonderlijk historisch getuigenis opnieuw aan het licht. Verschillende mensen maakten melding van een oude grafsteen die verborgen zou liggen in de ondergelopen kelders van de residentie, gebouwd op de plaats van het voormalige kloosterziekenhuis Notre-Dame des Sept Fontaines.
De grafsteen was tijdens verbouwingswerken in de jaren 1970 in de kelders opgeslagen en raakte daarna geleidelijk in de vergetelheid. Nadat bijna een meter water, slib en kalkafzettingen was weggepompt, leverde het onderzoek uiteindelijk resultaat op. Onder een dikke laag modder verscheen opnieuw deze opmerkelijke grafsteen uit blauwe hardsteen, gedateerd 1649.
Deze grafsteen is waarschijnlijk het enige bewaarde overblijfsel van het voormalige kloosterziekenhuis Notre-Dame des Sept Fontaines, gesticht in 1404 door Mathieu de Licques, heer van Steenvoorde.
Steenvoorde vandaag
Tegenwoordig combineert Steenvoorde op harmonieuze wijze historisch erfgoed, volkstradities en lokale dynamiek. Met de Sint-Pieterskerk, de molens, de gehuchten, de Vlaamse landschappen, het carnaval, de reuzen en het Hopfeest blijft de gemeente een van de meest representatieve symbolen van Frans-Vlaanderen. Steenvoorde ontdekken is een reis door meer dan duizend jaar geschiedenis in het hart van een gebied waar erfgoed, herinnering en tradities nog steeds deel uitmaken van het dagelijks leven.
Ook de moeite waard
Om uw ontdekkingstocht voort te zetten, kunt u de gehuchten van Steenvoorde, de reuzen vanSteenvoorde, het carnaval van Steenvoorde en een bezoek aan Steenvoorde en de Monts de Flandre verkennen. Deze pagina’s geven u meer inzicht in het erfgoed, de tradities en de identiteit van Steenvoorde in het hart van Frans-Vlaanderen.
Historische mijlpalen
Door de eeuwen heen maakte Steenvoorde achtereenvolgens deel uit van het Graafschap Vlaanderen, van de 9e eeuw tot 1384, van de Bourgondische Nederlanden van 1384 tot 1482, van de Habsburgse Nederlanden van 1482 tot 1556 en van de Spaanse Nederlanden van 1556 tot 1678. Na de Vrede van Nijmegen werd de gemeente in 1678 definitief bij het Koninkrijk Frankrijk gevoegd. Sindsdien deelt Steenvoorde de geschiedenis van Frankrijk, terwijl het zijn erfgoed, architectuur en identiteit, diep geworteld in zijn Vlaamse verleden, heeft behouden.
Voor de middeleeuwse geschiedenis vormen de kroniek van Galbert van Brugge, De multro, traditione et occisione gloriosi Karoli comitis Flandriarum (1127–1128), samen met de kronieken van Willem de Bretoen (Philippide), Rigord (Gesta Philippi Augusti) en de Annales Gandenses over de veldtocht van 1214 de belangrijkste referenties. Cartularia en grafelijke oorkonden die worden bewaard in het Algemeen Rijksarchief van België en het Departementaal Archief van het Noorderdepartement (reeks B) documenteren de eerste vermeldingen van Steenvoorde, zijn heren en zijn verbondenheid met het Graafschap Vlaanderen.
De geschiedenis van het klooster en hospitaal van de Zeven Fonteinen is onder meer gebaseerd op fonds 52 H van het Departementaal Archief van het Noorderdepartement en op het Bulletin du Comité flamand de France (deel XIII, 1875–1877). De rederijkerskamer Ontsluyters van Vreughden wordt bevestigd door het erkenningsdiploma dat op 6 november 1518 werd uitgereikt door De Fonteine van Gent. De gebeurtenissen van 1553, de Beeldenstorm van 1566 en de repressie van 1567 zijn gedocumenteerd aan de hand van de archieven van de kasselrij Kassel, de kroniek van Marcus van Vaernewijck, Van die beroerlicke tijden in die Nederlanden, en de archieven van de Raad van Beroerten, bewaard in het Algemeen Rijksarchief van België.
De geschiedenis van de heerlijkheid Steenvoorde in de 17e en 18e eeuw is gebaseerd op de parochieregisters van de kerk Onze-Lieve-Vrouw-ter-Kapelle in Brussel, de archieven van de families De La Viefville en De Mérode, de octrooibrieven van Lodewijk XIV, waarbij de heerlijkheid in 1711 tot markiezaat werd verheven, de heraldieke verzamelingen en adelsbewijzen uit die tijd, evenals de genealogische werken van Félix-Victor Goethals, La Chesnaye-Desbois en het Annuaire de la noblesse de Belgique.
Voor de moderne en hedendaagse periode vormen het Departementaal Archief van het Noorderdepartement (reeksen B, E, H, M en U), het Departementaal Archief van Pas-de-Calais, de gemeentelijke archieven, de notulen van de Algemene Raad van het Noorderdepartement, de besluiten gepubliceerd in het Bulletin des lois, de archieven van de Compagnie des chemins de fer des Flandres, de Koninklijke Harmonie van Steenvoorde, het Comice agricole, de zuivelfabriek Fermiers Réunis des Flandres (thans Danone), Bio-Rad en de historische en hedendaagse pers de belangrijkste bronnen voor de administratieve, economische, industriële en verenigingsgeschiedenis van de gemeente.
Beschermde monumenten en objecten zijn gedocumenteerd in de databanken Mérimée en Palissy van het Franse Ministerie van Cultuur. Militaire graven zijn geregistreerd door de Commonwealth War Graves Commission. De militaire operaties van beide wereldoorlogen steunen op de archieven van de Service historique de la Défense en de 1e Poolse Pantserdivisie. De informatie over de Ronde van Frankrijk is gebaseerd op de officiële archieven van de wedstrijd en de collecties van het INA. De biografische gegevens over Iris Mittenaere, evenals de industriële geschiedenis van de gemeente, zijn eveneens gebaseerd op regionale en nationale pers en op institutionele publicaties van de betrokken organisaties.
Website gewijd aan de reuzen van Steenvoorde, hun geschiedenis, hun verenigingen en het Zomercarnaval.
© 2023 / 2026 – Steenvoorde en zijn reuzen
Wettelijke vermeldingen: Website gehost door planethoster.fr
Ontwerp: Pascal Cnockaert
Documentatie en archieven
De informatie op deze website is gebaseerd op openbare archieven, historische publicaties, persartikelen, fotocollecties, mondelinge getuigenissen en erfgoedbronnen over de geschiedenis van Steenvoorde, zijn reuzen en zijn carnaval.
Traduction automatique Deepl