Jean de Houthakker, de legendarische held van Steenvoorde
Jean le Bûcheron, een iconisch figuur uit de folklore van Steenvoorde, belichaamt de kracht, de moed en de solidariteit die kenmerkend zijn voor de Vlaamse tradities. Volgens de legende zou deze ambachtsman met zijn uitzonderlijke gestalte de wapens hebben opgenomen om Steinfort te verdedigen tegen de Normandische invasies, waardoor hij de beschermer van een hele bevolking werd.
Het legendarische verhaal van de Reus Jean de Houthakker van Steenvoorde
In die tijd straalde het stadje Steinfort geen buitengewone glans uit. De graven, baronnen, ridders en leenheren voerden in de verte oorlog, terwijl de inwoners van de stad hard en standvastig zwoegden.
De wevers sponnen ijverig hennep, terwijl de schoenmakers moedig het leer bewerkten en de houthakkers in het bos van Beauvoorde met bijl of hakmes aan het werk waren om grote hoeveelheden hout te kappen, bestemd voor de „bouw“ van de zware windmolens; of ze hakten takken bij voor de enorme open haarden, want steenkool was in deze streken nog nooit gebruikt.
Vlaamse historici beweren dat in de heerlijkheid „Steinfort”, die destijds onder de beroemde kasteelheerij van Cassel viel, op twee pijlschoten afstand van het landhuis en aan de kant van het bos een bescheiden boerderij stond, gebouwd over de rivier de „Ey Beck”.
Daar woonde van vader op zoon de familie van Jan de Steinfort, waarvan de mannen stuk voor stuk ambachtslieden waren: bekwame hennepspinners, dappere houthakkers of behendige schoenmakers.
Vader Jan bezat in de hoogste mate de kwaliteiten van zijn voorouders en in een straal van twintig lieues was er geen betere ambachtsman dan hij, even bedreven in de kunst van het hanteren van de weefspoel, of „wevers-spoel”, als in het hanteren van de houthakkersbijl of „kapmes”, of zelfs de eenvoudige platte hamer van de schoenmaker.
Jean de Houthakker I
Hij stond evenzeer bekend onder de naam „Jan de Wever”, „Jan de Houthakker” of „Jan de Schoenmaker”. Het was een kerel van gigantische gestalte en met een herculische kracht. Overigens zat die kracht in de familie; maar Jan in het bijzonder genoot een buitengewone faam, een faam waar hij zich echter weinig om bekommerde, want de Vlaamse ambachtsman zondigde nooit door hoogmoed.
Met zijn voeten stevig in de grond geworteld als de robuuste eiken van zijn land, gespierde benen en bovenlichaam, armen als jonge boompjes, een brede borstkas als de tafel in de wachtkamer van het landhuis, een typisch Vlaams gezicht met blauwe ogen en blond haar dat tot op zijn schouders viel: zo zag onze vriend „Jan” eruit; die er geen moeite mee had om, wanneer Jacques Lauwaert, de brouwer van het dorp, hem daartoe uitnodigde, onder elke arm een vat „Oudebier“ te nemen, dat hij via de brede marmeren trap naar de immense kelders van het landhuis bracht wanneer de heer van „Steinfort“, Thibaut-le-Hardi, vooraanstaande gasten aan zijn tafel had; grote jagers en verfijnde fijnproevers, die naar het land van „l’Out-Land“ waren gekomen om op de vos, de wolf, het everzwijn of het hert te jagen.
Jans familie leek welgesteld en omdat hij en de zijnen drie ambachten beheersten, was er nooit een gebrek aan werk. Jan was zelfs al meer dan twintig jaar de officiële schoenmaker van de keizer van de Franken, Carolus Magnus. Nu is bekend dat Karel de Grote, de roemrijke zoon van prinses „Berthe met de grote voeten”, in het uitgestrekte rijk dat onder zijn gezag stond de lengte van zijn laarzen als maateenheid had opgelegd en dat hij moeilijke voeten had om te schoeien.
Men weet ook dat de Grote Keizer, aangetrokken door de reputatie van vakmanschap van de in heel Neustrië beroemde Vlaamse schoenmaker, op doorreis was geweest in Steinfort toen hij op veldtocht ging naar Saksen. De leerling van Sint-Crépin had de keizer een paar schoenen geleverd die zo stevig, zo goed gemaakt en zo goed onderhouden waren, dat dit paar schoenen nog steeds meeging toen de keizer vier jaar later naar Spanje vertrok om tegen de heidenen en de moslims te strijden.
Als blijk van zijn dankbaarheid had Karel de Grote zijn neef Roland gestuurd om de beroemde Vlaamse schoenmaker een prachtig maliënkolder of metalen borstplaat, een stalen helm en een zwaard van de beste kwaliteit te schenken. De borstplaat had de omtrek van de spitsboogtoren van de kapel van het landhuis van Steinfort; wat de helm betreft, die had als badkuip kunnen dienen voor de jonge telg van Messire Thibaut. Het zwaard, een waar kunstwonder, was bijna vijf el lang en zo breed als twee handen.
Jan hing het geheel op in de haard van het ouderlijk landgoed.
Maar enkele jaren later heerste er grote rouw in het land van de Vlamingen vanwege de dood van de Grote Keizer Karel, en kort daarna zag men via de weg van Castrum (het huidige Caëstre) een angstige groep geestelijken en leken, mannen en vrouwen, ouderen en kinderen, die achter zich lastdieren en proviand op karren voorttrokken. Via deze menigte die het dorp binnenstroomde, werd al snel een angstaanjagend nieuws bekend: de „Noordmannen“ (mensen uit het noorden) rukten op en plunderden alles op hun weg. Deze ‘Noordmannen’ (of Normandiërs) waren met een omvangrijke vloot de Seine opgevaren tot aan Lutetia, en een groep van hen, bestaande uit enkele duizenden, had de steden van Neustrië bereikt. Ze waren van plan om via de Noordzee terug te keren, vastbesloten om overal alles met de grond gelijk te maken.
Toen beseften de inwoners van het dorpje Steinfort dat hun laatste uur nabij was; zij bevalen zich aan God aan, begonnen boete te doen en hun wereldlijke bezittingen te vermaken voor het heil van hun zielen. Betrouwbare kroniekschrijvers vertellen ons dat er in het dorpje Steinfort slechts één inwoner was die niet door angst werd bevangen en die geen sol tournois of zelfs maar een rode liard wilde geven, omdat hij terecht van mening was, zo zei hij, dat zijn „Vlaamse eer”, zijn „waardigheid als ambachtsman”, en zijn hoedanigheid als „trouwe onderdaan” hem niet toestonden zich zo laf te tonen; want onze dappere Jan herinnerde zich de woorden van de „Grote Keizer” die zijn neef Roland hem twintig jaar eerder had overgebracht toen hij hem het maliënkolder, de helm en het zwaard schonk, die geen sieraad zijn voor boeren.
Terwijl ‘Jan Van Steinfort’ en zijn twee zonen, Gilles en Jacobus, herhaaldelijk op het harde Vlaamse leer sloegen, met slagen die zo ruw en heftig waren dat daar, op de hellingen van de Mont Cassel, de echo werd gewekt en tegen de flanken van de Cast-Berg weerkaatste, spuugde Jan in zijn rechterhand om de hamer soepeler te laten bewegen en zei tegen zijn zonen:
"Moed, jongens! Zaterdag, als God het wil, drinken we een vat bier leeg bij Siska, de gastvrije waardin van de Boernholl, op de gezondheid van die vervloekte Noormannen die Steinfort nooit zullen durven naderen".
De overste van de priorij van Sint-Laurentius, de vrome abt Jérôme, had besloten een bezoek te brengen aan de familie van de schoenmaker, die ongestoord bleef werken maar sinds de zondag na de vespers geen voet meer in de kapel had gezet, terwijl de hele bevolking haar toevlucht had gezocht in de kerken en vurig bad.
Half angstig, half bevend was de goede abt de boerderij binnengestapt via de grote poort, waarvan de deurposten bestonden uit twee eiken, de twee mooiste uit het bos van Beauvoorde, die door de grootvader van Jan zelf waren gekapt en zorgvuldig waren bewerkt.
"Vader," had de schoenmaker geantwoord, "wij zijn goede christenen en ik heb een gelofte afgelegd aan de grote Sint-Petrus, de patroonheilige van het dorp, aan Sint-Laurentius, de beschermer van de priorij, en aan Sint-Crépin, het voorbeeld van de schoenmakers, dat ik nooit meer ook maar één vat bier zal leegdrinken als ik in tijden van gevaar niet in de eerste rij sta; en als ik door mijn moed en die van mijn zonen niet, van mijn kant, bijdraag aan het verdrijven uit ons land van de vervloekte heidenen waarover u mij spreekt! Help uzelf en de hemel zal u helpen! Dat, mijn eerbiedwaardige vader, is het motto van mijn familie. Wat heeft het voor zin om ons van tevoren zorgen te maken? Wat zou het voor zin hebben om de weinige bezittingen die ik met zoveel moeite met het zweet van mijn voorhoofd en de kracht van mijn armen heb vergaard, uit te delen, als ze morgen, of ik dat nu wil of niet, in handen van die ongelovigen vallen?”.
"Dat is goed, mijn zoon,” antwoordde de prior, “en moge de Heer u verhoren.”
De volgende dag was het Laetare-donderdag, de dag halverwege de vastentijd... De bleke maartzon klom langzaam op aan de Vlaamse horizon om deze uitgestrekte, grijze en sombere vlakte te verlichten die zich uitstrekt tussen de gemeente Steinfort en de stad Cassel.
Maar deze altijd zo sombere vlakte lijkt plotseling tot leven te komen; van alle kanten ziet men gewapende mannen snel en vastberaden in beweging komen; het waren de Koningen van de Zee, zoals de Noormannen zichzelf noemden, die vanaf de weg naar Castrum het dorp hadden omzeild en zich via de weg naar Cassel voor de valhek presenteerden dat de hoofdingang van Steinfort bewaakte, op de plaats die „La Barrière“ heet.
‘La gueularde’, de zwaarste klok van de kapel van het landhuis, liet haar meest sombere klanken over de Vlaamse vlakte weerklinken.
„Jan van Steinfort”, die al voor zonsopgang was opgestaan, knielde samen met zijn twee zonen neer en richtte een gebed tot de hemel...
„Mijn zonen! Laten we het schoenmakersvak voorlopig even laten rusten, want er wacht ons buiten een beter werk; we moeten vandaag uitproberen of het Normandische leer zich gemakkelijk laat looien.“
Jan haalde zijn borstplaat van de haak en trok die aan, waarna hij de helm met de in de kleuren van het land versierde pluim op zijn blonde hoofd zette. Hij kuste het kruisvormige handvat van zijn zwaard, maar bond het niet om; hij zette het rechtop aan de rand van de nis van het grote bed waar hij elke avond rustte, en zei tegen zijn zonen:
"God behoede mij ervoor dit heilige zwaard te bezoedelen met het bloed van ongelovigen. Ik weet trouwens beter hoe ik de gesmede ijzeren hamer en de gepolijste stalen kape-mes moet hanteren! Moge de grote Sint-Crépin, de goede schoenmaker van de goede God, die zijn hele leven lang een goede hamer-slagman was, mij te hulp komen, en mij de moed geven om net als hij hard en vastberaden te slaan ter verdediging van onze vrijheden. Jullie, mijn jongens, volg mij en mocht ik, God verhoede het, in de strijd de dood vinden, raap dan mijn stoffelijk overschot op, draag het naar het bed waar mijn vader stierf en waar mijn grootvader zijn ziel aan God heeft teruggegeven, roep dan pater Jérôme zodat hij de dodengebeden komt opzeggen, waarna en voordat de Noormannen onze hoeve bereiken, zullen jullie met ‘eikenhout’ mijn doodskist bouwen, die jullie in de bedding van de ‘Ey-Beck’ zullen neerleggen, met mijn gezicht naar het land van de Franken gekeerd en het zwaard van de Grote Keizer aan mijn voeten gestoken als een kruis.”
In een mum van tijd stond Jan bij de poort… Het was hoog tijd! De valhek was al opengebroken.
Maar toen was er in Steinfort een onvergetelijk schouwspel te zien. Jan, die de schoenmakershamer aan zijn riem had en in zijn ruwe handen de stevige „kape-mes“ met de lange steel, zwaaide er vreselijk mee rond, zoals de molens van Kassel dat zelfs tijdens de hevigste stormen nooit deden. Net als rijp graan dat voor de naderende maaiers omvalt, vallen de Normandiërs door steken en houwen neer om nooit meer op te staan. Weg met de ongelovigen! Geen genade! Trots als de leeuw van Vlaanderen schudt de schoenmaker af en toe zijn blonde haardos; hij ziet eruit als een echte baron, onder zijn harnas klopt zijn moedige hart! En in de strijd vecht onze stoere Vlaming hevig.
„Hulp! Hulp!” roepen de vijanden, terwijl anderen uitroepen: „Laten we zo snel mogelijk vluchten!”. En bij die woorden keren velen zich om. Jan wordt niet moe! Hij blijft maar slaan! Hij blijft maar neerslaan! De weg naar Cassel wordt vrijgemaakt en via het Ryveld beginnen de heidenen in paniek te vluchten! Vanuit het dorp waren enkele inwoners naar de kapel gegaan om het grote nieuws te brengen. Beetje bij beetje komen alle inwoners van Steinfort te hulp, voorafgegaan door de twee zonen van Jan die zich op de schurken storten en hun vader op de voet volgen! Daarna komen de mensen uit het naburige dorp Winnezeele en uit Watou! Zodat tegen de avond de Noormannen, die de lichamen van enkele honderden van hun eigen mensen hadden achtergelaten om de Vlaamse vlakte te bevruchten, definitief naar het noorden trekken. De nacht valt al snel in en de achtervolging, die met succes wordt voortgezet, voltooit de nederlaag van de heidenen, van wie een groot aantal verdronk in de „rings slooten“ en in de zoute meren van de Moëres.
Er heerste grote vreugde in de priorij van Sint-Laurentius, evenals in het kasteel van Messire Thibaut, en in alle rietgedekte huisjes van de wevers, houthakkers en schoenmakers van het dorp. Abt Jérôme liet het „Te Deum“ zingen en Jan de Steinfort nam samen met zijn twee zonen plaats in het koor om de grote Sint-Petrus, de moedige Sint-Laurentius en de goede Sint-Crépin te danken voor hun tussenkomst, die Steinfort had gered van de verschrikkingen van de plundering.
Jan, nog steeds even bescheiden, keerde terug naar het ouderlijk landgoed; hij werkte er nog meer dan vijftig jaar met dezelfde moed, en elke Laetare-donderdag brachten de magistraten van de goede stad Steinfort een bezoek aan de beroemde schoenmaker.
Later, toen Jan was overleden, vervaardigden de goede mensen van Vlaanderen een beeltenis van de „Reuze van Steinfort“. De schoenmakers, de wevers, de houthakkers en alle andere gilden, voorafgegaan door de baljuws, de schepenen en andere vooraanstaande personen, droegen de Reuze in een optocht van de La Barrière-poort naar het Bos van Beauvoorde, naar de plek waar het huis van Jan stond! Alleen werd de optocht enkele dagen vervroegd en vond voortaan plaats op de zondag van Midden-Vasten.
De gilden van Steenvoort hielden deze tradities lange tijd in ere; ze verdwenen pas na de verschrikkingen van de burgeroorlog. Enkele jaren later bliezen de Vrienden van Fromulus deze Vlaamse gewoonte nieuw leven in, tot grote tevredenheid van alle inwoners van Steenvoorde die dol waren op oude herinneringen.
Hier eindigt de heldendaden van de Reuze van Steinfort.
Aan mijn vriend César GILLOOTS
Oprichter en eerste voorzitter van de vereniging „Les Amis de Fromulus“
„Jan den Houtkapper, Reuze van Steinfort“
Jan de Houthakker de 2e – 1982
Website gewijd aan de reuzen van Steenvoorde, hun geschiedenis, hun verenigingen en het Zomercarnaval.
© 2023 / 2026 – Steenvoorde en zijn reuzen
Wettelijke vermeldingen: Website gehost door planethoster.fr
Ontwerp: Pascal Cnockaert
Documentatie en archieven
De informatie op deze website is gebaseerd op openbare archieven, historische publicaties, persartikelen, fotocollecties, mondelinge getuigenissen en erfgoedbronnen over de geschiedenis van Steenvoorde, zijn reuzen en zijn carnaval.
Traduction automatique Deepl