Jean Drwal, legendarny bohater Steenvoorde
Jean le Bûcheron, symboliczna postać folkloru Steenvoorde, uosabia siłę, odwagę i ducha solidarności, które charakteryzują tradycje flamandzkie. Według legendy ten rzemieślnik o wyjątkowej posturze chwycił za broń, by bronić Steinfort przed najazdami Normanów, stając się w ten sposób obrońcą całej społeczności.
Legendarna opowieść o olbrzymie Jean Drwal ze Steenvoorde
W tamtych czasach miasteczko Steinfort nie wyróżniało się niczym szczególnym. Hrabowie, baronowie, rycerze i lennicy toczyli wojny gdzieś daleko, podczas gdy mieszkańcy miasta ciężko i wytrwale pracowali.
Tkacze sumiennie przędli konopie, podczas gdy szewcy dzielnie obrabiali skórę, a drwale z lasu Beauvoorde pracowali przy pomocy siekiery lub topora, aby ściąć mnóstwo drewna przeznaczonego do budowy ciężkich młynów wiatrowych; albo też rąbali drewno na opał przeznaczone do ogromnych kominków, gdyż w tych regionach nigdy nie stosowano węgla kamiennego.
Flamandzcy historycy twierdzą, że w lennym majątku „Steinfort”, podlegającym wówczas słynnej kasztelanii Cassel, w odległości dwóch strzałów od dworu, po stronie lasu, stała skromna zagroda zbudowana nad rzeką „Ey Beck”.
Tam, z pokolenia na pokolenie, mieszkała rodzina Jana de Steinforta, której mężczyźni byli rzemieślnikami – dobrymi prządkami konopi, śmiałymi drwalami lub zręcznymi szewcami.
Ojciec Jan w najwyższym stopniu odziedziczył cechy swoich przodków i w promieniu dwudziestu lig nie było lepszego rzemieślnika niż on, równie biegłego w sztuce posługiwania się czółenkiem, czyli „wevers-spoel”, jak i siekierą drwala, czyli „kapmes”, czy też zwykłym płaskim młotkiem szewca.
Jan Drwal I
Znany był równie dobrze pod imieniem „Jan de Wever”, „Jan de Houthakker”, jak i „Jan de Schoenmaker”. Był to potężny mężczyzna o gigantycznym wzroście i herkulesowej sile. Zresztą siła ta była cechą dziedziczną w tej rodzinie; jednak to właśnie Jan cieszył się niezwykłą sławą, o którą zresztą nie dbał zbytnio, gdyż flamandzki rzemieślnik nigdy nie grzeszył pychą.
Stopy mocno osadzone jak potężne dęby jego ojczyzny, wyrzeźbione nogi i tułów, ramiona niczym młode drzewka, klatka piersiowa szeroka jak stół w wartowni pańskiego zamku, typowa flamska twarz z niebieskimi oczami i blond włosami opadającymi mu na ramiona – taki właśnie był nasz przyjaciel „Jan”; który nie wahał się, gdy Jacques Lauwaert, miejscowy piwowar, zapraszał go, wziąć pod każdą pachę beczkę „Oudebier”, którą zniżał po szerokich marmurowych schodach do ogromnych piwnic dworu, gdy pan „Steinfort”, Thibaut-le-Hardi, gościł przy swoim stole znamienitych gości; wielcy myśliwi i wyrafinowani smakosze, którzy przybywali do krainy „Out-Land”, by polować na lisa, wilka, dzika czy jelenia.
Rodzina Jana wydawała się żyć w dostatku, a ponieważ on sam i jego bliscy znali i wykonywali trzy zawody, nigdy nie brakowało im pracy. Jan stał się nawet, już od ponad dwudziestu lat, oficjalnym szewcem cesarza Franków, Karola Wielkiego. Wiadomo jednak, że Karol Wielki, chwalebny syn księżniczki „Berthe o wielkich stopach”, narzucił jako jednostkę miary w rozległym imperium podlegającym jego jurysdykcji długość swoich butów, a jego stopa była trudna do obutia.
Wiadomo również, że Wielki Cesarz, zwabiony sławą zręczności flamandzkiego szewca znanego w całej Neustrii, przejeżdżał przez Steinfort, udając się na kampanię wojenną do Saksonii. Uczeń św. Crépina dostarczył cesarzowi parę butów tak solidnych, tak dobrze wykonanych i tak dobrze przygotowanych, że ta para butów służyła mu jeszcze cztery lata później, gdy cesarz wyruszał do Hiszpanii, by walczyć z poganami i muzułmanami.
Na dowód wdzięczności Karol Wielki wysłał swojego siostrzeńca Rolanda, aby podarował słynnemu flamandzkiemu szewcowi wspaniałą kolczugę, stalowy hełm oraz miecz z najlepszej stali. Obwód zbroi odpowiadał obwodowi ostrołukowej wieży kaplicy w posiadłości Steinfort; co do hełmu, mógłby służyć za wannę dla młodego potomka pana Thibauta. Miecz, prawdziwy cud sztuki, mierzył prawie pięć łokci i był szeroki jak dwie dłonie.
Jan powiesił to wszystko nad kominkiem w ojcowskiej posiadłości.
Jednak kilka lat później w krainie Flamandów zapanował wielki smutek z powodu śmierci wielkiego cesarza Karola, a wkrótce potem na drodze z Castrum (dzisiejszego Caëstre) pojawiła się przerażona grupa duchownych i świeckich, mężczyzn i kobiet, starców i dzieci, ciągnąca za sobą zwierzęta juczne i zapasy na wozach. Wraz z tym tłumem, który napływał do miasteczka, wkrótce dotarła przerażająca wiadomość, że „Noordmans” (ludzie z Północy) posuwają się naprzód, plądrując wszystko na swojej drodze. Ci „Noordmans” (czyli Normanowie) wpłynęli Sekwaną aż do Lutetii z licznym statkiem, a grupa licząca kilka tysięcy z nich dotarła do miast Neustrii. Zamierzali powrócić przez Morze Północne, obiecując sobie, że wszędzie dokonają całkowitej zagłady.
Wtedy mieszkańcy miasteczka Steinfort zrozumieli, że ich godzina się zbliża, powierzyli się Bogu, podjęli pokutę i rozporządzyli swoim dobytkiem doczesnym dla zbawienia swoich dusz. Wiarygodni kronikarze podają, że w miasteczku Steinfort znalazł się tylko jeden mieszkaniec, którego nie ogarnął strach i który nie chciał oddać ani jednego sol tournois, ani nawet jednego czerwonego liarda, uznając – jak sam twierdził – słusznie, że jego „honor Flamanda”, jego „godność rzemieślnika” oraz jego status „wiernego poddanego” nie pozwalają mu okazać się aż tak tchórzliwym; nasz dzielny Jan pamiętał bowiem słowa „Wielkiego Cesarza”, które 20 lat wcześniej przekazał mu jego bratanek Roland, obdarowując go kolczugą, hełmem i mieczem – przedmiotami, które nie są ozdobą dla chłopów.
Tymczasem „Jan Van Steinfort” wraz ze swoimi dwoma synami, Gillesem i Jacobusem, uderzali raz po raz w twardą flamandzką skórę, tak mocno i gwałtownie, że tam, na zboczach Mont Cassel, budziło się echo, które odbijało się echem od zboczy Cast-Berg, Jan, plując w prawą dłoń, by ułatwić ruch młotka, mówił do swoich synów:
„Odwagi, chłopcy! W sobotę, jeśli Bóg pozwoli, wypijemy beczkę piwa u Siska, miłej gospodyni z Boernholl, za zdrowie tych przeklętych Normanów, którzy nigdy nie odważą się zbliżyć do Steinfortu”.
Przełożony klasztoru św. Wawrzyńca, pobożny opat Jerzy, postanowił złożyć wizytę rodzinie szewca, który nadal pracował bez przeszkód, ale od niedzieli po nieszporach nie postawił stopy w kaplicy, podczas gdy cała ludność schroniła się w kościołach i modliła się żarliwie.
Po części z obawą, po części drżąc, dobry opat wszedł na teren posiadłości przez wielką bramę, której ościeżnice stanowiły dwa dęby – dwa najpiękniejsze z lasu Beauvoorde, ścięte własnoręcznie przez dziadka Jana i starannie obrobione.
„Ojcze”, odparł szewc, „jesteśmy dobrymi chrześcijanami, a ja złożyłem ślubowanie wielkiemu świętemu Piotrowi, patronowi miasteczka, świętemu Wawrzyńcowi, opiekunowi klasztoru, jak również świętemu Krępinowi, wzorowi szewców, że nigdy więcej nie opróżnię ani jednej beczki piwa, jeśli w chwili niebezpieczeństwa nie będę w pierwszym szeregu; i jeśli swoją odwagą oraz odwagą moich synów nie przyczynię się ze swojej strony do wypędzenia z naszego kraju tych przeklętych pogan, o których mi pan mówi! Pomóż sobie sam, a niebo ci pomoże! Oto, mój Czcigodny Ojcze, motto mojej rodziny. Po co z góry się niepokoić? Jaki sens miałoby rozdawanie tych nielicznych dóbr, które z takim trudem zgromadziłem w pocie czoła i siłą własnych rąk, skoro jutro i tak, chcąc nie chcąc, wpadną w ręce tych niewiernych?”.
„Dobrze mówisz, mój synu – odparł przeor – i niech Pan wysłucha twoich modlitw”.
Następnego dnia był czwartek Laetare, dzień w połowie Wielkiego Postu... Blade marcowe słońce powoli wznosiło się nad horyzontem Flandrii, oświetlając tę rozległą równinę w szarych i ponurych barwach, rozciągającą się między gminą Steinfort a miastem Cassel.
Jednak ta zawsze tak smutna równina nagle zdaje się ożywać; ze wszystkich stron widać poruszających się szybko i zdecydowanie zbrojnych; byli to „Królowie Morza”, jak nazywali siebie Normanowie, którzy z drogi do Castrum okrążyli miasteczko i zbliżali się drogą do Cassel przed broną strzegącą głównego wejścia do Steinfortu w miejscu zwanym „La Barrière”.
„La gueularde”, najpotężniejszy dzwon kaplicy przy dworze, rozbrzmiewał po całej flamandzkiej równinie swoimi najbardziej ponurymi dźwiękami.
„Jan van Steinfort”, który wstał jeszcze przed świtem, uklęknął wraz z dwoma synami i skierował do Nieba modlitwę...
„Synowie moi! Odłóżmy na razie na bok pracę szewca, bo na zewnątrz czeka nas lepsze zajęcie; musimy dziś sprawdzić, czy skóra normandzka da się łatwo wygarbować”.
Jan zdjął z wieszaka swoją zbroję i założył ją, a następnie na swoją blond głowę włożył hełm ozdobiony pióropuszem w barwach ojczyzny. Pocałował rękojeść swojego miecza, która miała kształt krzyża, ale nie przypiął go do paska; położywszy go pionowo na skraju wnęki wielkiego łóżka, na którym co wieczór odpoczywał, rzekł do swoich synów:
„Niech Bóg mnie strzeże przed splamieniem tego świętego miecza krwią niewiernych. Zresztą lepiej radzę sobie z kowadłem z kutego żelaza i szlifowaną stalową siekierą! Niech wielki święty Krépin, dobry szewc Pana Boga, który przez całe życie był mistrzem w posługiwaniu się młotkiem, przyjdzie mi z pomocą, niech da mi odwagę, bym uderzał tak jak on – mocno i stanowczo w obronie naszych wolności. Wy, moi chłopcy, idźcie za mną, a jeśli, nie daj Boże, zginę w walce, zbierzcie moje zwłoki, zanieście je na łóżko, na którym zmarł mój ojciec i gdzie mój dziad oddał duszę Bogu, wezwijcie wtedy ojca Jérôme’a, aby przyszedł odmówić modlitwy za zmarłych, po czym, zanim Normanowie dotrą do naszej posiadłości, zbudujcie z „serca dębu” moją trumnę, którą położcie w korycie rzeki „Ey-Beck”, twarzą zwróconą w stronę krainy Franków, a miecz Wielkiego Cesarza wbity u moich stóp na znak krzyża”.
W mgnieniu oka Jan znalazł się przy bramie… Najwyższy czas! Brama była już wyłamana.
Wtedy jednak w Steinfort rozegrał się niezapomniany spektakl. Jan, który miał przy pasie młotek szewski, a w swoich szorstkich dłoniach solidny „kape-mes” z długą rączką, wykonywał potężne zamachy, jakich nigdy nie dokonywały młyny w Kassel nawet podczas najsilniejszych burz. Jak dojrzałe zboże padające przed zbliżającym się żniwiarzem, Normanowie upadają od ciosów z góry i z boku, by już nigdy nie powstać. Na niewiernych! Żadnej łaski! Dumny jak lew z Flandrii, szewc od czasu do czasu potrząsa swoimi blond włosami; wygląda jak prawdziwy baron, a pod zbroją bije mu odważne serce! A w bitwie nasz krzepki Flamand walczy zaciekle.
„Pomocy! Pomocy!” – krzyczą wrogowie, podczas gdy inni wołają: „Uciekajmy jak najszybciej!”. I oto, słysząc te słowa, wielu odwraca się plecami. Jan nie zwalnia tempa! Nieustannie uderza! Nieustannie powala! Droga do Cassel staje się coraz bardziej pusta, a przez Ryveld poganie zaczynają uciekać w panicznej ucieczce! Z miasteczka kilku mieszkańców udało się do kaplicy, by przekazać tę wielką wiadomość. Stopniowo wszyscy mieszkańcy Steinfortu przybiegają na pomoc, a na czele idą dwaj synowie Jana, którzy pędzą na bandytów, podążając tuż za swoim ojcem! Potem przybywają mieszkańcy sąsiedniej miejscowości Winnezeele i Watou! Tak więc wieczorem Normanowie, którzy pozostawili na płaskowyżu flamandzkim ciała kilkuset swoich towarzyszy, ostatecznie wycofują się na północ. Wkrótce zapada noc, a pościg, trwający z powodzeniem, doprowadza do całkowitej klęski pogan, z których wielu utonęło w „rings slooten” i w słonych jeziorach Moëres.
W klasztorze św. Wawrzyńca, podobnie jak w zamku pana Thibauta, a także we wszystkich chatach tkaczy, drwali i szewców z miasteczka zapanowała wielka radość. Opat Jérôme zlecił odśpiewanie „Te Deum”, a Jan de Steinfort wraz z dwoma synami zajął miejsce w chórze, by podziękować wielkiemu świętemu Piotrowi, odważnemu świętemu Wawrzyńcowi i dobrotliwemu świętemu Krępinowi za ich interwencję, która uratowała Steinfort przed okropnościami grabieży.
Jan, niezmiennie skromny, powrócił do ojcowskiej zagrody; pracował tam jeszcze przez ponad pięćdziesiąt lat z tą samą odwagą, a w każdy czwartek Laetare magistraci szacownego miasta Steinfort składali wizytę słynnemu szewcowi.
Później, gdy Jan odszedł, dobrzy ludzie z Flandrii stworzyli wizerunek „Reuze van Steinfort”. Szewcy, tkacze, drwale i wszystkie inne cechy rzemieślnicze, na czele z balisami, radnymi i innymi znanymi osobistościami, nieśli Reuze od bramy La Barrière aż do lasu Beauvoorde, do miejsca, gdzie niegdyś stał dom Jana! Tylko że procesja została przesunięta o kilka dni i odtąd odbywała się w niedzielę w połowie Wielkiego Postu.
Gildie ze Steenvoorde długo podtrzymywały te tradycje, które zanikły dopiero po okropnościach wojny domowej. Kilka lat później stowarzyszenie „Amis de Fromulus” przywróciło ten flamandzki zwyczaj, ku ogólnej radości wszystkich mieszkańców Steenvoorde, miłośników dawnych wspomnień.
Na tym kończy się opowieść o Reuze z Steinfort.
Dla przyjaciela Césara GILLOOTSA
Założycielowi i pierwszemu prezesowi stowarzyszenia „Les Amis de Fromulus”
„Jan den Houtkapper, Reuze van Steinfort”
Jan Drwal II – 1982
Strona poświęcona Gigantom ze Steenvoorde, ich historii, stowarzyszeniom oraz Letniemu Karnawałowi.
© 2023 / 2026 – Steenvoorde i jej Giganci
Informacje prawne: Strona hostowana przez planethoster.fr
Projekt: Pascal Cnockaert
Dokumentacja i archiwa
Informacje przedstawione na tej stronie opierają się na archiwach publicznych, publikacjach historycznych, artykułach prasowych, zbiorach fotograficznych, relacjach ustnych oraz zasobach dziedzictwa kulturowego poświęconych historii Steenvoorde, jego gigantów i karnawału.
Traduction automatique Deepl